Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг навбатдаги мажлисида бино ва иншоотларнинг зилзилабардошлиги ҳамда сейсмик хавфсизлигини назорат қилишда давлат назорати ва бошқарувини янада такомиллаштиришга қаратилган қонун лойиҳаси биринчи ўқишда кўриб чиқилди.
Ушбу қонун лойиҳаси ишлаб чиқилишининг зарурати нимада?
Мамлакатимизда аҳоли сони ўсиши билан уй-жойга бўлган талаб ҳам ортиб бормоқда. Шу мақсадда давлат томонидан уй-жой қурилиши соҳасида фаолият юритаётган тадбиркорларга кенг имконият ва имтиёзлар берилмоқда. Натижада сўнгги тўққиз йилда қурувчи тадбиркорлар сони уч-тўрт баробарга, кўп квартирали уй-жойлар қурилиши эса сезиларли даражада ошди.
Бироқ айрим ҳолатларда берилган имконият ва имтиёзлардан суиистеъмол қилиниб, тегишли рухсатномаларсиз ва ҳужжатлар расмийлаштирилмасдан ноқонуний қурилиш ишлари олиб борилаётгани кузатилмоқда. Бу эса уй-жой сотиб олган фуқароларнинг ҳуқуқлари бузилишига сабаб бўлмоқда.
Давлат раҳбарининг топшириқлари асосида ташкил этилган ишчи гуруҳлар томонидан 2017–2024 йилларда қурилган 8 974 та, 2025 йилда қурилиши режалаштирилган 2 559 та ҳамда фойдаланишга топширилган 301 та, жами 11 834 та кўп квартирали уй-жойнинг зилзилабардошлиги хатловдан ўтказилди. Уларнинг 10 705 таси (90 фоиз) ҳужжатли ва визуал ўрганилди.
Ўрганишлар натижасида 3 107 та уй-жой хусусий экспертизадан ўтказилгани, 1 434 таси рўйхатдан ўтмагани, 185 тасида ноқонуний қават қўшилгани аниқланди. Шунингдек, 9 397 та уй-жой (88 фоиз) мустаҳкамлик талабларига жавоб бериши, 1 308 та уй-жойда эса қўшимча инструментал-техник текширув зарурлиги белгиланди.
2025 йил 1 июлдан ўзбошимчалик билан қурилган бино-иншоотларни рўйхатдан ўтказиш тўхтатилган бўлса-да, ноқонуний қурилишлар сони 213 тага етгани қайд этилди. Кўрилган чоралар натижасида 85 та лойиҳа ташкилотига нисбатан тақдимнома киритилиб, 8 тасининг лицензияси бекор қилинди, 128 та кўп қаватли бинода ноқонуний қурилиш аниқланди ва 58 таси буздирилди. Шунингдек, 52 та ҳолат бўйича жиноят ишлари қўзғатилди.
Ана шу ҳолатлардан келиб чиқиб, келгусида бундай ҳолатларга йўл қўйилишини олдини олиш мақсадида ишчи гуруҳи томонидан, тегишли вазирлик ва идоралар иштирокида мазкур қонун лойиҳаси ишлаб чиқилди.
Лойиҳага кўра, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга кўп квартирали уйларни рухсатсиз қурганлик учун жавобгарлик, такроран содир этилганда эса жиноий жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда.
Шунингдек, Шаҳарсозлик кодексида «мастер режа» шаҳарсозлик ҳужжатларидан бири сифатида белгиланмоқда. Бундан ташқари, лойиҳа билан кўприклар ва тоннелларни, потенциал хавфи юқори бўлган объектларни лойиҳалаштириш, қуриш учун лицензия турларини амал қилиш муддати чекланмаган ҳолда бериш талабини бекор қилиш, қурилиш-монтаж ишларини бошлаш бўйича хабардор қилиш тартибини рухсатнома бериш тартибига ўзгартириш таклиф этилмоқда.
Шунингдек, маъмурий ислоҳотлардан келиб чиқиб, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида назорат қилиш инспекциясига сейсмик хавфсизлик бўйича бир қанча ваколатлар назарда тутилиб, айрим нормалар амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мослаштирилмоқда.
Қонун лойиҳаси амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мос равишда ўзида бир қанча юридик ва техник ўзгартиришларни ҳам акс эттирган.
Мазкур Қонун лойиҳасининг қабул қилиниши:
Биринчидан, шаҳарсозлик фаолияти соҳасида кўпайиб бораётган ноқонуний қурилишларнинг олдини олишга;
Иккинчидан, сейсмик хавфсизликни таъминлаш соҳасига замонавий илмий ва техник ёндашувларни жорий этишга;
Учинчидан, бино ва иншоотларнинг зилзилабардошлигини янада кучайтиришга;
Тўртинчидан, қонунчилик ҳужжатларидаги номувофиқликларни бартараф этишга хизмат қилади.
Шокиржон АҲМЕДОВ,
Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати,
Ўзбекистон ХДП фракцияси аъзоси